Gakkoşlar Diyarı Elazığ Kültürünün 8 Olmazsa Olmazı

Doğu’nun incisi, unutulmuş mücevheri, bir kültür zengini Elazığ. Yemeğinden el sanatlarına, müziğinden kendine has kıyafetlerine, tam bir şahsiyet. Elazığ kültürü deyince olmazsa olmaz şeyleri merak ediyor musunuz?

Elazığ deyince belki de aklınıza hiçbir şey gelmiyordur. Peki Gakkoş desek, Orcik desek, Öküzgözü desek, Keban desek, Çaydaçıra desek, Harput desek? Elazığ’ın Antep’ten sonra 154 çeşit yöresel yemekle Türkiye’nin en zengin ikinci mutfağına sahip olduğunu biliyor muydunuz? Muhteşem havası, son derece misafirperver insanıyla Doğu Anadolu’nun incisi diyebileceğimiz bir yer.

Peki Elazığ kültürü dediğimiz zaman en önemli, olmazsa olmaz unsurlar nelerdir? Oraya gidenlerin muhakkak tanıması gereken sekiz şey bizce şunlar:

1) Çayda Çıra

Efsaneye göre gölün karşı tarafındaki sevgilisinin yaktığı mum ışığına doğru yüzen genç aşıktan esinlenen bu oyun, dünyada belki de mumla yapılan tek halk oyunudur. Zaten uluslararası camiada “Mumlu Dans” olarak bilinir. Figürleri çok zor olmasa da ekip olarak uyum halinde oynaması hiç de kolay değildir.

2) Yöresel Yemekler

Herkesin gözü Hatay’da, Adana’da filanken Elazığ mutfağı tam 154 çeşit yöresel yemeğiyle Antep’ten sonra ülkemizin en zengin mutfağıdır. Analıkızlı, Sırın, Boranı, Kelecoş, Patila, Dolanger, Peynirli Ekmek gibi muazzam lezzetleri vardır. Haftasonu Antep’e yemek yemeye gidenlere duyrulur.

3) Sekiz Köşeli Şapka

Bir Gakkoş’un vazgeçilmez aksesuarı olan sekiz köşeli şapkanın her köşesinin ayrı bir anlam taşıdığını biliyor muydunuz? Bunlar Yiğitlik, Mertlik, Cömertlik, Misafirperverlik, Alçakgönüllülük, Çalışkanlık, Dürüstlük, Vatanperverlik. Ne yazık ki bugün Elazığ’da şapkayı üreten ustaların sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor.

4) Orcik

Bir Elazığ klasiği, kış aylarının vazgeçilmez lezzeti! Sakın onu piyasada satılan glikozlu cevizli sucuklarla karıştırmayın. Tam bir sabır testi şeklinde tek tek ipe dizilen cevizlerin halis üzüm suyunun bir miktar unla karıştırılmasıyla elde edilen sıvıya batırılmasıyla yapılır. Hele bekletimiş, yani yöre ağzıyla “bitmiş” orcik’in tadı hiçbir şeyler karşılaştırılmaz.  

5) İğne Oyası

İğne Oyası ülkemizin bir çok yerinde yapılır. Ama motif çeşitliliğiyle, elde boyanan ve burulan pırıl pırıl ipek iplikleriyle bizce Elazığ yazmaları ülkenin en zarif yazmaları. Eski nesil tüm kadınların çeyizlerini süsleyen iğne oyaları, bugün neredeyse tamamen unutulmuş ve ne yazık ki yok olmaya yüz tutmuş durumda.

6) Çedene Kahvesi

Kimi menengiç, kimi bıttım, kimi çitlenbik der çedeneye. Antep fıstığının aşılanmamış, yaban halidir aslında. Havanda dövülen yağlı tohumlarından elde edilen macunun sütle pişirilmesiyle doğan muhteşem lezzete çedene kahvesi denir! Elazığ’da geçireceğiniz süre boyunca içmelere doyamayabilirsiniz.

7) Kürsübaşı

Çok soğuk geçen Elazığ kışlarının, sımsıcak ilacıdır kürsübaşı. Eskiden insanlar büyük aile şeklinde aynı evde yaşarlarken, evin salonuna kurulan bir çeşit mangal olan kürsünün üstünü kocaman bir yorganla örtüp herkesin o yorganın altına girmesiyle doğar bu sıcak ortam. Sonra gelsin hikayeler, muhabbetler, müzikler, meşkler...

8) Mahalle Fırını Kültürü

Türkiye’nin başka yerlerinde de vardır, evde yaptığınız bir yemeği mahalle fırınında pişirme mantığı. Ama Elazığ’da bu sistem son noktaya ulaşmış durumda. İş yerinden çıkmadan kasaba telefon edip “bana bir karnıyarık yapıver” diyorsunuz ve kasap sizin için kendi etiyle o yemeği hazırlayıp mahalle fırınına veriyor. Piştikten sonra alıp size teslim ediyor!

Şimdi ne düşünüyorsunuz Elazığ hakkında? Umuyor muydunuz bu kadar farklı, zengin ve sıcak bir kültürü olacağını? Tanıyana kadar biz de ummuyorduk açıkçası. Haftasonu Adana’ya, Antep’e kebap yemeye gidenler, bir haftasonu da Elazığ’a şans verin. Pişman olmazsınız!

 

Şu yazımız da ilginizi çekebilir
Isparta Kültürünün 5 Olmazsa Olmazı

“Isparta mı? Aa ne var ki orada?” dediğinizi duyar gibiyiz. Cennet ülkemizin unutulmuş ama bir o kadar da değerli, kültürel ögelerle dolu köşelerinden biri Isparta. Yemeğinden müziğine, el sanatlarından doğal ürünlerine tam bir kültür şehri.